Aeschylus
(Ông là nhà viết kịch nổi tiếng của Hy Lạp sống ở thế kỷ 5 trước công nguyên. Ông được coi là cha đẻ của sử thi bi kịch hùng tráng của Hy Lạp.)

I. Khái niệm bi kịch:

- Bi kịch là nói đến mâu thuẫn giữa cái xấu và cái đẹp một cách toàn bộ
- Mâu thuẫn xung đột ở đây là từ hai phía, xấu - đẹp đều muốn tỏ ra giá trị tồn tại hợp pháp và cố gắng duy trì sự tồn tại đó.
- Xung đột có tính chất xã hội, lịch sử, đạo đức, tâm lí liên quan đến lẽ sống rộng lớn của con người.
- Bi kịch là loại hình thẩm mĩ trang nghiêm, dùng tiếng khóc để răn đời, có ý nghĩa triết học sâu xa - khêu gợi sự xót thương và khủng khiếp.   

*Quan niệm của Aristot:   

- Bi kịch là hiện tượng quan trọng trong xã hội, nhưng phải thông qua cá nhân và tính cách cá nhân cụ thể.
- Bi kịch chính thống là bi kịch chân chính - bi kịch nói đến con người có hành động nghiêm túc và cao thượng, nhân vật bi kịch là những người tốt so với thực tế.
- Trong xung đột với cái xấu, những người tốt đó gặp phải điều bất hạnh, thậm chí bị giết thảm khốc.

- Cái chết không uổng phí, họ được người đời ca ngợi, vẽ chân dung họ và khắc bức chân dung thật đẹp, treo trước cuộc đời một tấm gương - cảm xúc xót thương và cảm phục.
- Tấm gương là bài học đường đời, nó giúp con người tránh điều ác, làm điều thiện, bi kịch làm trong sạch hoá những cảm xúc tương tự, qua cách khêu gợi xót thương và khủng khiếp.
- Bi kịch  còn khích lệ con người đấu tranh cho lý tưởng sống. Thậm chí dám hy sinh cho lý tưởng ấy, đánh giá lý tưởng cao hơn cả sự sống của bản thân - gọi là bi kịch anh hùng đẫm lệ.

II. Các loại  bi kịch:

1. Bi kịch của các nhân vật chết trong đêm trường đen tối:

- Cái chết trong bi kịch là cái vĩ đại, đại diện cho xu thế của thời đại, của lịch sử đang lên. Đó là hành động có ý thức của họ, tấm gương trở thành cái trác tuyệt, cái chết thúc đẩy lịch sử.
- Cái chết của họ làm rõ bộ mặt của kẻ thù lịch sử. Gieo vào lòng người sống một sự sống, cái tinh thần, cái ý chí của họ sống mãi, là ngọn nguồn cổ vũ mọi người hãy đứng lên đấu tranh cho lẽ phải.

2. Bi kịch của các nhân vật chết trước bình minh:

- Bi kịch của cái tiến bộ, cái cách mạng, họ đã thắng ở toàn cục, nhưng cục bộ nào đó lâm vào cảnh trớ trêu, anh hùng tạm thời xa cơ lỡ vận và bị tiêu vong thảm thương.
- Hành động hy sinh của họ phù hợp với dòng thác lịch sử, khả năng thực hiện lí tưởng của họ rộng mở.
- Cái chết của họ không mất, lý tưởng của họ bị treo trước cuộc đời, cả thế hệ, cả dân tộc, nối tiếp nhau xả thân vì lý tưởng cao đẹp của họ.
- Họ ngã xuống ngay trước ngưỡng cửa bình minh, cái chết mang tính mỹ học mới, đó là tính bi hùng.

3. Bi kịch của cái cũ:

- Bi kịch của cái cũ như cuốn sổ sờn gáy, đang lật những trang cuối cùng, với lịch sử nó chưa trở thành xấu xa phản động, trái lại nó còn ít nhiều sứ mạng trước lịch sử mà sớm bị tiêu vong thảm thương, dẫn tới bi kịch.

- Bản thân cái cũ nó chưa hết vai trò lịch sử, còn tin vào sự hợp lý của nó. Họ không phải là con người lầm lạc cá nhân mà là lầm lạc có tính chất lịch sử toàn thế giới, cái chết mang tính bi kịch.

4. Bi kịch của chính cái xấu:  

- Đây là bi kịch của chính cái xấu, bi kịch của tội ác.
- Lấy sự khủng kiếp để răn đời, răn người ta chớ làm điều ác, trái với lương tâm, kẻ gieo gió phải gặp bão.
- Aristot: “Bi kịch làm trong sạch hoá những cảm xúc tương tự qua cách khêu gợi sự xót thương và khủng khiếp”.

5. Bi kịch của những khát vọng con người:

- Là bi kịch của những người bình thường, nỗi đau bi kịch của họ có ý nghĩa phổ biến.
- Điều có ý nghiã nhất ở họ là thể hiện  khát vọng chân chính.
- Bi kịch của họ vạch trần, lên án cái xấu, khuyên răn con người biết trân trọng nguyện vọng, mong muốn chính đáng của con người.

III. Nghệ thuật bi kịch:

1. Nguồn gốc bi kịch
 - Bi kịch bắt đầu xuất hiện từ chế độ công xã Nguyên thuỷ chuyển sang chế độ Chiếm hữu nô lệ.
 + Sự xuất hiện giai cấp, người bóc lột người dẫn tới bi kịch, vì xã hội đó quan hệ con người với nhau là chó sói.
2. Bi kịch Hy Lạp cổ đại
- Bi kịch hướng tới đề tài lịch sử, phản ánh con người anh hùng, những lầm lỡ lịch sử, xây dựng tính cách anh hùng.
 + Ví dụ : anh hùng ca Iliát và Ôđixê của Hôme.
 +Vở Prômêtê bị xiềng, Ơđíp làm vua, Ăngtigôn.
 * Các anh hùng thường thất bại thảm thương, bị đoạ đầy đau khổ, bị hy sinh trong biển máu.

3. Bi kịch thời trung cổ Phương Tây
- Mang màu sắc tôn giáo “cuộc đời là ngọn nến leo lắt...”.
- Dựa vào thuyết phạm tội của ông bà Adam và Eva giáng trần, chịu khổ hình trên thánh giá của chúa Giê-Su.
4. Bi kịch thời kỳ Phục Hưng
-Bi kịch của Hamlet, con người có tính cách khổng lồ với một thái độ hoài nghi.
-Bi kịch của Ôtenlo, giết người yêu của mình vì sự ngộ nhận; đau đớn và tuyệt vọng chàng tự kết liễu đời mình bằng một lưỡi kiếm.
-Bi kịch của Romeo và Juliet. (...)

* Đều là những bi kịch hết sức thảm thương.
- Bi kịch tính cách luôn mâu thuẫn với hoàn cảnh khắc nghiệt.
- Khai thác sự ham muốn quá độ, nạn nhân dục vọng.
- Ý nghĩa triết luận về cuộc đời “Toàn nhân loại, thế giới là một nhà tù, mà vương quốc Đan Mạch là nhà tù tối tăm nhất”.( William Shakespeare)  

(Lược khảo từ Mỹ học đại cương)