Đi tìm mùa xuân trong thơ Bùi Giáng
Nguyên Cẩn
Một chiều cuối năm, hình như là 28 Tết, ba anh em tôi tình cờ gặp Bùi trung niên thi sĩ trong quán café Khói trên đường Nguyễn Đình Chiểu, hôm ấy ông trầm ngâm. Nói chuyện bông lơn một lát, ông lặng lẽ rút tờ giấy bạc trong bao thuốc lá và hý hoáy viết tặng anh em chúng tôi gọi là quà cuối năm với 2 câu thơ:
Mùa xuân hiện giữa ngàn mai
Nguyên hình nữ chúa trên ngày phù du. (Sau này tôi biết hai câu thơ trên trong bài Nausicaa)
Ông chào chúng tôi ra đi với cái xích sắt to tướng quấn ngang cổ, áo quần thì đúng là biểu tượng của thời đại - trên áo dưới váy trông rất khôi hài và lẫm liệt khiến tôi chợt liên tưởng đến Bồ-đề Đạt-ma mô tả trong Vô môn quan như một “tên rợ mắt xanh” (bích nhãn hồ), hay “tên rợ gẫy răng” với đôi mắt trợn trắng, mày quặp lại, râu đen cả mặt. Người được Phạm Công Thiện ca ngợi “cuộc đời là một bài thơ và tâm hồn là tâm hồn của một nghệ sĩ ‘tứ chiến giang hồ’. Con người ấy năm năm trời biển ngang tàng, chẳng bao giờ biết sợ ai và sống một đời cô đơn đến cùng cực”. Nhìn lại Bùi huynh, cũng na ná thế nào ấy – khi cả cuộc đời cũng là một bài thơ lớn. Xuân xanh về khóc giữa dòng, tuổi già quá cỡ, tấm lòng quá vui. Đọc thơ Bùi Giáng sẽ thấy “mùa xuân có thể không phải là mùa xuân mà chỉ là mùa xuân và bốn mùa có thể đều là mùa xuân và chỉ là bốn mùa mà thôi”.
1. Lá cũng mất như một lần đã lỡ
Hôm nay đây, ngồi đọc lại những vần thơ xưa, chợt nhớ đến hai câu thơ người tặng, nó thảng thốt như một tiếng kêu của chàng Odysseus trong cuộc hành trình bão táp mưa sa tối mặt mù trời tìm bến đỗ nơi nàng Nausicaa – Ôi, nữ chúa của ngày tháng ngao du u buồn bất tuyệt!
Nếu những năm tiểu học và đệ nhứt cấp l bậc Trung học (bây giờ là cấp hai) ta mải mê ghi chép:
Xuân vui vẻ bảo lòng thôi trống trải Xuân gieo lời an ủi khắp nhân gian,  Xuân điểm tô cho đôi má lâu tàn,  Xuân đốt lửa để lòng ai hết lạnh.  (Xuân Tâm - Lời tim non)
Để rồi khi lớn lên, trong sổ nhật ký lại bắt đầu bằng những dòng thơ:
Em hái hoa xuân một buổi chiều Lòng em rạo rực thấy yêu yêu Xuân về, hoa đỏ, môi em đỏ,  Cặp má em như gợn đỏ nhiều. (Huy Tân – Theo trăm hoa)…
Và thảng hoặc có buồn cũng lãng đãng như Hàn Mặc Tử:
Ngoài kia xuân đã thắm duyên chưa? Trời ở trong đây chẳng có mùa Không có niềm trăng và ý nhạc  Có người cung nữ nhớ thương vua.
Ta hiểu rằng mùa xuân sẽ trở lại theo nhịp tuần hoàn của đất trời và cứ đến rồi đi:
Xuân đang đến nghĩa là xuân đang qua  Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già
Thế nhưng, Xuân Diệu đã phải kêu lên:
Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại (Xuân Diệu)
Với Bùi giáng, cái mùa xuân vô thường ấy vẫn cứ mãi vô thường vì không có vô thường làm gì có mùa xuân cho thi nhân ca tụng, ngâm vịnh và lấy cớ bộc bạch nỗi cô đơn mỗi độ xuân về.
Những nhành mai sớm sương bên lá Những nhành liễu chiều gió bên cây Cũng lay lắt bởi đời xuân em ạ,  Thế nên chi anh cũng viết dòng này.
Và thi nhân, hơn ai hết, thấm thía cái thời gian đang trôi qua kẽ tay mình:
“Mùa gãy đổ, tuổi xuân xanh không còn, lòng người đã mòn mỏi. Đợi chờ gì dưới nhiều bến sông, gió quạnh? Dòng nước vẫn trôi, em hãy xuôi đò, xin cùng anh vĩnh biệt. Con người không níu giữ được cuộc đời”.
Cũng như Xuân Diệu, Bùi Giáng đã toan tính níu lại một chút gì của xuân khi Giã từ Đà Lạt:
Tay lẩy bẩy níu gì xuân tan biến Ô thiều quang làn nước cũ trôi mau.
2. Trời đã xanh như tuổi ngọc đã xanh
Chợt một hôm nào, khi soi gương chải tóc, ta thấy một vài sợi tóc bạc rơi xuống, lúc ấy mới hiểu rằng cái thời xuân xanh đã và đang đi về quá khứ như những cánh lá xanh kia có ngày úa vàng trong gió heo may:
Lá cũng mất như một lần đã lỡ Trời đã xanh như tuổi ngọc đã xanh Trời còn đó giữa tháng ngày lỡ dở Hồn Nguyên Tiêu ai kiếm lại cho mình.
Không ai kiếm lại khoảng trời xanh xưa ấy, đó là một